Mustafa Golubić – Srpsko-Ruski Heroj

Ličnost Mustafe Golubića, do danas je pod velom misterija. U zadnje vreme, kako je došlo do novog porasta njegove popularnosti i interesovanja za njegov život u javnost je dospeo veliki broj informacija, od kojih je neke teško ili nemoguće potvrditi, čak su krenule i špekulacije o njegovom datumu rođenja, za koji treba napomenuti da je Golubić sam izjavio da je 24. Januar 1891.

O njegovim zadacima i poslovima u OGPU-NKVD a kasnije GRU RKKA, postoji puno senzacionalnih špekulacija; tajanstvena priroda njegovih zadataka kao i činjenica da je za vreme svog života koristio čak 11 pseudonima, dovela je do mitologizacije njegovog lika već za vreme njegovog života a posebno među Jugoslovenskim komunistima gde je Golubić uživao skoro legendarnu reputaciju zbog priča o njegovim neverovatnim podvizima, od kidnapovanja oficira belogvardejaca do snabdevanja Staljina sa cigarama, koje je bilo nemoguće potvrditi.

U ovom tekstu nećemo proći kroz sve mitološke priče o Golubiću već ćemo izneti isključivo ono što se može proveriti preko verodostojnih izvora.

Sa sigurnošću znamo da je rođen u Hercegovačkom gradu Stolcu, u porodici Muslimanske veroispovesti, u kojoj su se svi izjašnjavali kao Srbi. Osnovnu školu završava u Stolcu i kreće u Gimnaziju u Sarajevu gde postaje član ,,Mlade Bosne“, Nakon aneksije Bosne 1908. godine zbog veza sa tom organizacijom Mustafa je proteran od strane Austrijskih vlasti i seli se u Beograd gde započinje studije prava.

U skladu sa svojim patriotskim principima vrlo brzo se povezuje sa četničkim pokretom Vojvode Tankosića i postaje njihov član 1909. godine a 1911. godine postaje član ''Crne ruke''. Kao komita Vojvode Tankosića bori se u Makedoniji protiv Turaka, svoju borbu nastavlja tokom Balkanskih ratova i dobija nagrade za hrabrost, a nakon Drugog Balkanskog rata država ga šalje na stipendiju u Švajcarsku gde se u Lozani upoznaje sa Vladimirom Gaćinovićem i bliže se upoznaje sa vrhom ,,Mlade Bosne“, sa Gaćinovićem planira atentat na Oskara Poćoreka i odlazi u Tuluz da se upozna sa Muhamedom Mehmedbašićem gde stupa u korespondenciju sa Danilom Ilićem i Gavrilom Principom kojima je prepuštena organizacija atentata, tako da Mustafa dalje ne učestvuje u planiranju te operacije. Po izbijanju Prvog Svetskog rata vraća se u Srbiju, ponovo među četnike Vojvode Tankosića, gde neće provesti mnogo vremena jer je prekomandovan u Bosanski četnički odred Užičke vojske, gde će mu komandant biti Pukovnik Apis.

U Aprilu 1915. poslat je u Rusiju, na pregovore sa Carskom vojskom o prebacivanju 321 ratnih zatvorenika Srpske, Hrvatske i Slovenačke nacionalnosti u Srpsku vojsku. Iz Rusije vraća se neposredno pred Albansku golgotu. Nakon oporavka na Krfu, dobija dozvolu od Apisa, da sa grupom pripadnika ,,Crne Ruke“, organizuje atentate na nemačkog i bugarskog cara. Golubić ponovo odlazi u Francusku, kako bi direktno rukovodio organizacijom atentata na Vilhelma II. Francuska vlast saznaje za ovu zaveru i hapsi Golubića, što uporedo sa montiranim Solunskim procesom, sprečava ove atentate. Golubić je pušten na slobodu na zahtev Srpskih vlasti, kako bi svedočio protiv Apisa, ali on to izričito odbija, nakon čega je deportovan u Italiju.

U Srbiju se vraća, tek krajem 1919. kada je ona već deo kraljevine SHS, ali zbog veza sa Srpskim patriotskim organizacijama, koje više nisu bile cenjene u Jugoslovenskim krugovima, i učešća u studentskim protestima je proganjan od strane kraljevskih vlasti. Ubrzo napušta Srbiju i odlazi za Prag, pa za Beč, gde se u Oktobru učlanjuje u KPJ i kreće da piše za ruske novine ''Balkanska Federacija''.

Godine 1927. dobija poziv da dođe u Moskvu, gde ubrzo postaje saradnik OGPU (preteča NKVD) i član Izvršnog Komiteta Kominterne, početkom 1932. Godine počinje da radi i za Glavnu Obaveštajnu Upravu Crvene Armije pod pseudonimom ''Omega'', na obaveštajnim zadacima od 1933. do 1938. godine provodi vreme u Čehoslovačkoj, Kanadi, SAD, Meksiku, Španiji, Francuskoj, Kini i Japanu. O prirodi tih zadataka ne zna se skoro ništa sem da je 1937. u Nju Jorku učestvovao u kupovini pasoša od nekoliko pripadnika Jugoslovenske emigracije.

Golubić će za svoj poslednji zadatak 1940. godine otputovati u Pariz pa u Jugoslaviju, gde je kao prosrpski orijentisan član Kominterne dobio zadatak iz Moskve da identifikuje ''Trockiste'' u KPJ, za koju već duže vreme nije radio zbog svoje privrženosti Sovjestkim institucijama. Oštro je kritikovao kadrovsku organizaciju unutar KPJ, a pogotovo Milovana Đilasa i Aleksandra Rankovića zbog njihovog pristupa nacionalnim pitanjima, do početka Aprilskog rata njegov odnos sa Rankovićem i Đilasom je došao do dna te su njih dvojica tražili od Tita dozvolu da ubiju Golubića, što je Tito odbio sa obrazloženjem da je Golubić cenjeni Sovjetski agent. U isto vreme formira odnos sa Dragišom Vasićem i Mladenom Žujovićem, potpredsednicima Srpskog Kulturnog Kluba, koji će kasnije postati savetnici Generala Dragoljuba Mihailovića i članovi Centralnog Nacionalnog Komiteta JVuO.

Svrha zadatka Golubića u Jugoslaviji sem nadgledanja KPJ za Kominternu i formiranja odnosa sa vrhom Jugoslovenskog društva je bila i rušenje neutralne vlasti u Jugoslaviji i promovisanje proruskog okreta u spoljnoj politici Kraljevine te je ka tom cilju Golubić učestvovao u formiranju paravojnih formacija koje bi se borile protiv Nacista u slučaju Jugoslovenskog pristupa Hitlerovom savezu.

Martovski Puč 1941. Prekinuo je njegov ilegalni rad a u danima prevrata Golubić je delovao kao diplomatski predstavnik SSSR i išao otvoreno po Beogradu te je uspeo da formira odnos sa zaverenicima i dovede do sastanka predstavnika Kraljevine Jugoslavije, među kojima su se našli on i Pukovnik Crvene Armije Božin Simić, stare kolege iz Četničkog Pokreta Vojvode Tankosića i ''Crne ruke'', i Staljina koji se zaključio potpisivanjem Ugovora o Prijateljstvu i nenapadanju između Jugoslavije i SSSR 5. Aprila 1941. u Moskvi posle kojeg je SSSR obećao Jugoslaviji poveće isporuke vojne pomoći.

Nažalost Aprilski Rat je prekinuo ove planove i Golubić se ponovo vratio u ilegalu. Nakon tragične eksplozije u Smederevskoj barutani i povećanjem rada Gestapoa i Ziherhajtsdinsta po okupiranoj Srbiji Mustafa Golubić je uhapšen pod sumnjivim okolnostima i nakon mesec dana mučenja gde Nemcima nije dao čak ni svoje pravo ime streljan je 29. Jula 1941. godine u Dvorskoj Bašti (današnji Pionirski Park) u Beogradu.

Lokacija posmrtnih ostataka Mustafe Golubića i dalje nije poznata, i jedino što nam ostaje na sećanje jednom od najuticajnijih Srpskih obaveštajaca su razne priče o njegovim podvizima i spomen ploča u Aleji boraca NOR-a na Novom Groblju u Beogradu gde je naveden kao ''Mustafa Golubić Heroj SSSR-a''.

Izvori:

- Vladimir Dedijer, Sarajevo 1914. Godine,(Beograd, Prosveta, 1966.)

- Josip Jozo Tomašević, Rat i Revolucija u Jugoslaviji, 1941-1945: Četnici,

(Stanford, 1975)

- Simo C. Ćirković, Ko je ko u Nedićevoj Srbiji 1941-1945, (Beograd, Prosveta,

2009).

- Milovan Đilas, Sećanje Jednog Revolucionara, (Oksford, 1973.)

- Анатолий Валентинович Диенко, Разведка и контразведка в лицах Энциклопедический словарь российских спецслужб, (Moskva, Русскiй мiръ, 2002.)

- Aleksej Timofejev, Goran Miloradović, Aleksandr Silkin, Moskva-Srbija, Beograd-Rusija: dokumenti i materijali, Tom 4. Rusko-srpski odnosi, 1917-1945. (Moskva,

Beograd: CGA Moskve, Arhiv Srbije, 2017)